Żółwie

Małgorzata Domańska

Tych 'pancerniaków' nie da się pomylić z żadnymi innymi gadami, choć wśród nich możemy rozróżnić żółwie skórzaste, skorupowe i miękkoskóre. Nas jednak będą interesować jedynie te drugie, jako najpopularniejsi przedstawiciele tego rzędu i chyba jedyni spotykani w domowej hodowli. Przyjrzyjmy się zatem, jak wygląda nasz dzisiejszy bohater. Pancerz żółwia składa się z dwóch części - grzbietowej i brzusznej. Górna zwana jest puklerzem i jest mniej lub bardziej sklepiona o zarysie prawie kolistym, sercowatym lub owalnym. Dolna część pancerza jest bardziej płaska - u samców nawet lekko wklęśnięta, jajowata lub w kształcie krzyża. Obie części skorupy połączone są ze sobą mostkami, które u części żółwi pozostają całe życie miękkie, a u części kostnieją tworząc tym samym sztywną kapsułę okrywającą tułów. Z owej rogowej skorupy wystają jedynie głowa, ogon i cztery łapy zakończone pazurami lub palcami z błonami pławnymi. Głowa żółwi jest również dość charakterystyczna, gdyż brzegi szczęk mają ostre krawędzie tnące powleczone twardym rogiem co powoduje, że pyszczek żółwia przypomina dziób. Mózg jest uderzająco mały, jednak zwierzęta nie są tak głupiutkie, jak to się zwykle sądzi. Potrafią gromadzić doświadczenia i rozpoznawać swojego właściciela ,co chyba świadczy o ich 'gadziej' inteligencji.

Mimo iż żółwie potrafią bardzo długo żyć bez jedzenia, a nawet nie oddychać, nie można skazywać ich na głodówkę. Żółwie lądowe żywią się głównie pokarmem roślinnym, a zwłaszcza trawami, ziołami, liśćmi i owocami, wiele jednak oprócz tego jada owady, ślimaki, robaki i inny pokarm mięsny. Żółwie słodkowodne jedzą najczęściej pokarm zwierzęcy - wszelkiego typu kręgowce, mięczaki, stawonogi i robaki.

Wkrótce po przebudzeniu żółwi na wiosnę zaczyna się ich okres rozmnażania. Niektóre żółwiki słodkowodne zdolne są do rozrodu dopiero w dziesiątym lub jedenastym roku życia. Samica wygrzebuje w piasku jamki, składa do nich jaja pokryte twardą, wapienną skorupką i przykrywa je ponownie warstwą piasku. Wiele żółwi składa tylko około tuzina jaj, natomiast duże gatunki potrafią ich wyprodukować ponad 100. Po złożeniu jaj matka przestaje interesować się potomstwem, a po kilku miesiącach, najczęściej w nocy, skorupki opuszczają wierne, choć malutkie, kopie rodziców.

Ludzie hodowali żółwie już od pradawnych czasów - kiedyś jako źródło pożywienia, a dziś głównie jako zwierzątko domowe szczególnie polecane dla alergików. Opieka nad nimi, chociaż stosunkowo niekłopotliwa, wymaga jednak więcej staranności i zrozumienia niż się to zazwyczaj uważa. Chociaż ich wytrzymałość życiowa jest tak duża, jednak uśmiercają je łatwo różne choroby, zwłaszcza przy niedostatecznej lub niewłaściwej pielęgnacji. Ciepło jest pierwszym i najważniejszym warunkiem koniecznym dla ich dobrego samopoczucia. Zbyt zimne pomieszczenie lub zimna woda mogą być dla naszego pupila zabójcze, choć zwykle właściciel długo nie potrafi zauważyć, że jego pupil cierpi. Po prostu zwierzęta te nie potrafią pokazać swego złego samopoczucia. Objawy niewłaściwej hodowli dostrzegamy często dopiero wtedy, gdy jest już za późno. Jeśli więc nasz pupil dobrze znosi podawany przez nas pokarm, podczas zimy zapewniamy mu konieczne ciepło, a latem dajemy mu większą swobodę ( np. wypuszczamy na spacery po ogrodzie), natomiast przed nastaniem chłodów, w miejscu umiarkowanie ciepłym, pozwalamy mu zapaść w sen zimowy. W dobrych warunkach żółw może szczęśliwie żyć 70, 100 a nawet 150 lat.

Najpopularniejszym w naszych domach przedstawicielem żółwi lądowych jest żółw grecki. Charakteryzuje się on tym, że każda płyta pancerza grzbietowego jest pośrodku czarna z żółto-czarną obwódką, przez pancerz brzuszny przebiega nieregularne żółtawe pasmo, żółte są także jego boki. Ciekawym jest fakt, że liczba pazurów może się wahać od 4 do 5, a bywa nawet tak, że jedna przednia łapka ma ich więcej niż druga. Samice różnią się od samców nie tylko tym, że są większe, ale także tym, że mają krótszy i grubszy u nasady ogon. Młodego żółwia możemy rozpoznać po bardziej krępym kształcie pancerza. Na jego pożywienie składają się owoce, sałata, liście koniczyny i mlecza, ale również bułka namoczona w wodzie lub mleku, mączniki, dżdżownice lub surowe mięso.

Jeśli chodzi o żółwie słodkowodne, to najczęściej możemy spotkać w naszych domach żółwia kaspijskiego lub mauretańskiego. Ich pancerz grzbietowy jest płasko sklepiony, a brzuszny, stanowiący jedną nieruchomą całość, jest z nim mocno zrośnięty. Przednie łapy mają po 5, a tylne po 4 pazury i mniej lub bardziej rozwinięte błony pławne; krótki ogon zakończony jest kolcem. Jak większość żółwi wodnych zjadają robaki i małe kawałki mięsa, którymi możemy je karmić nawet z ręki.

To czy zdecydujemy się na żółwia lądowego czy wodnego, zależy tylko od nas, ale pamiętajmy, że gruby pancerz i wyjątkowa długość życia tych stworzeń nie zwalnia nas z obowiązku dbania o nie tak jak o największego przyjaciela. To są żywe, czujące istoty.

Ilustracje: M. Domańska