|
|
|
||||
|
|
|
|
|||
|
|
|
||||
|
|
|
|
|||
|
Ryby |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Kształt ciała większości ryb jest wrzecionowaty - gatunki najlepiej pływające mają formę ciała najbardziej zbliżoną do idealnego wrzeciona. Jeśli jednak ryba stanie się mieszkańcem dna, a więc nie musi już doskonale pływać, jej ciało spłaszcza się, a gdy żyje wśród skał i roślin albo zagrzebana w mule, jej ciało wydłuża się robakowato lub wstęgowato. Istnieją również ryby zbudowane zupełnie inaczej, jak np. pływający pionowo konik morski, kulisty kolcobrzuch czy opancerzone ryby rodziny kosterowatych. Ruch ryb do przodu odbywa się wskutek bocznego uderzania płetwy ogonowej. Pozostałe płetwy są jedynie narządami sterowniczymi i statycznymi służącymi do utrzymania równowagi (płetwy piersiowe służą do unoszenia przedniej części ciała, brzuszne zaś do unoszenia części tylnej). Płetwy grzbietowe i odbytowe zapobiegają wywróceniu się ciała ryby. U spłaszczonych ryb dennych oraz u ryb o kształcie wydłużonym ruch ciała jest wężowato-falisty. Skóra ryb w większości przypadków pokryta jest łuskami - czasem bardzo drobniutkimi - ale bywają też ryby u których łuski przekształciły się w duże płytki pancerne lub kolce. Tym co najbardziej zachwyca miłośników tych stworzeń jest ich niespotykana barwność. Abstrahując od fizykalnie uwarunkowanego lśnienia łusek, barwa zależy od komórek pigmentowych (chromatoforów), które bywają żółte, czerwone, niebieskie i czarne, a wskutek rozmaitych ich zestawień powstają często wspaniałe kolory. Ulegając wpływom układu nerwowego komórki pigmentowe mogą się kurczyć lub rozciągać, powodując tym samym zmianę koloru skóry (ryba może się w ten sposób 'zlać' z otoczeniem ). Również podniecenie psychiczne może stymulować chromatofory, czego przykładem mogą być szaty godowe niektórych gatunków ryb. Nie sposób omówić wszystkie gatunki ryb hodowanych w akwariach, dlatego pozwolę sobie opisać kilka ciekawych lub... łatwych w hodowli przedstawicieli tych zwierząt.
Wiele popularnych ryb akwariowych wywodzi się od znanych nam dobrze niezbyt urodziwych gatunków dzikich. Wydaje się prawie niemożliwe, że szaro-niebieski karaś, popularny w mulistych zbiornikach całej Europy, to bliski krewniak złotej rybki. Kilkusetletnia praca hodowlana doprowadziła do powstania tak zadziwiających odmian tej ryby, że teraz w niczym nie przypominają one swego pierwowzoru. Obok tej bardzo rozpowszechnionej złotej rybki spotykamy na przykład wyróżniające się wskutek ogromnego rozrostu płetw welony, okrągławe 'ryby-jajka', 'teleskopy' o wybałuszonych oczach czy też 'lwie głowy' - których głowa i pokrywy skrzelowe pokryte są gąbczastymi naroślami. Trzeba tu jednak dodać, że trzymanie złotych rybek często bywa połączone z wyraźnym ich dręczeniem. W małych kulach szklanych bez roślinności biedne zwierzęta stale walczą ze śmiercią: niedobór tlenu i niesprzyjająca temperatura wody, nieodpowiedni pokarm i inne niedopatrzenia ich 'opiekuna' stwarzają im nieznośne warunki. Myślę jednak, że każdy wrażliwy człowiek zdaje sobie z tego sprawę i zapewnia swoim pupilom optymalne dla danego gatunku warunki. Ale wracając do krewniaków znanych nam ryb dzikich, to można by tu wspomnieć o sumiku (oczywiście krewnym naszego dostojnego suma). Popularną rybką akwariową jest sumik karłowaty (amerykański) o fiołkowo-brązowym grzbiecie, szarym brzuszku i płaskiej, szerokiej głowie ozdobionej ośmioma wąsikami, czy też sumik pancerny kropkowany o prawie czarnym grzbiecie pokrytym, jak u przedpotopowego stwora, przylegającymi do siebie tarczkami kostnymi. Powinnam jeszcze wspomnieć o najdziwniejszej z rybek - koniku morskim. Ta 12 centymetrowa rybka nie ma płetwy ogonowej, a ogon jej został przekształcony w narząd chwytny, którym czepia się roślin wodnych, korali itp. Charakterystyczne jest ustawienie głowy przygiętej pod kątem do tułowia, co stwarza pewne podobieństwo do końskiego łba. Na koniec wspomnę o chyba najłatwiejszej w hodowli i najpopularniejszej rybce - gupiku. Ten niebywale żywy, kolorowy, bogato nakrapiany maluszek znany jest z tego, że nie sposób znaleźć dwa identyczne osobniki, to daje pewne możliwości nadawania imion nawet małym rybkom. Wszystkim, którzy chcieliby zająć się akwarystyką czy choćby hodować jednego małego gupika, radziłabym najpierw zajrzeć do stosownej, specjalistycznej literatury, gdyż każdy gatunek (a są ich tysiące) wymaga innych warunków do życia. Dobrze jest więc przygotować dla swoich pupili właściwy 'dom', aby móc się cieszyć ich zdrowym życiem, obserwować ich zachowania i doczekać się potomstwa. Ilustracje: M. Domańska |
|
|
|
|
Ryby
to oczywiście zwierzęta żyjące wyłącznie w środowisku wodnym, ale
to jednocześnie tak zwany 'temat woda', czyli taki, o którym
można by pisać bez końca, chociażby dlatego, że istnieje ogromna
liczba gatunków i rodzajów ryb, a każda z nich
warta jest uwagi. Ze względu na niewielką objętość moich
felietonów postaram się tylko ogólnie opowiedzieć o
kilku ciekawych lub popularnych przedstawicielach tych stworzeń.
Każdy
chyba słyszał o rybce zwanej mieczykiem, która nazwę swą
zawdzięcza szczególnej cesze osobników męskich -
długiemu mieczykowatemu wyrostkowi na dolnej części płetwy
ogonowej, który może osiągnąć długość ciała. Ale chyba nie
każdy wie, że Xiphophorus helleri potrafi zmieniać
płeć! Zarówno samiec, jak i samica tej ryby jest wspaniale
ubarwiona, jednak u samicy podczas pierwszej ciąży pojawia się na
bokach tzw. plama ciążowa, która pozostaje już przez całe
życie. Jednak czasem samice postanawiają zmienić swą płeć.
Najpierw zanika położona nad płetwami ogonowymi plama ciążowa,
następnie zaczyna wyrastać miecz na płetwie ogonowej. Wraz z
zanikiem jajników powstaje zdolne do funkcjonowania
gonopodium, które pozwala na bycie pełnowartościowym
samcem, który może płodzić potomstwo.